Επιφυλλίδα του Προέδρου

Αγαπητοί Συνάδελφοι,

Ο επετειακός 20ος τόμος των Περιοδοντολογικών Αναλέκτων σηματοδοτεί ουσιαστικές αλλαγές στο επίσημο έντυπο της Ελληνικής Περιοδοντολογικής Εταιρείας και ενδεχομένως στην Ελληνική οδοντιατρική βιβλιογραφία. Με αρχή αυτόν τον τόμο, τα Περιοδοντολογικά Ανάλεκτα εκδίδονται τόσο στην Ελληνική όσο και στην Αγγλική γλώσσα και θα δημοσιεύονται πλέον με αυτή τη δίγλωσση μορφή. Η έντυπη έκδοση του περιοδικού συνοδεύεται από το αντίστοιχο ψηφιακό έντυπο που βρίσκεται ηλεκτρονικά αναρτημένο στο δικτυακό τόπο της Ελληνικής Περιοδοντολογικής Εταιρείας στην ακόλουθη διεύθυνση: www.periodontology.gr. Η ελεύθερη πρόσβαση στην ηλεκτρονική μορφή του εντύπου είναι προσφορά της Ελληνικής Περιοδοντολογικής Εταιρείας. Οι πρόσφατες καινοτομίες αποτελούν ένα άνοιγμα στο διεθνή επιστημονικό χώρο και ταυτόχρονα μια ευκαιρία για ευρύτερη διεθνή κριτική. Πιστεύουμε ότι η Ελληνική Περιοδοντολογική Εταιρεία και η Ελληνική περιοδοντολογική κοινότητα, τόσο στην Ελλάδα, όσο και στο εξωτερικό, θα ανταποκριθούν με επιτυχία στην πρόκληση.

Τα Περιοδοντολογικά Ανάλεκτα έχουν αποκτήσει τη μορφή μονογραφίας τα τελευταία χρόνια και κάθε τόμος πραγματεύεται ένα συγκεκριμένο θέμα σχετικό με την επιστήμη της περιοδοντολογίας. Φέτος, το έντυπο είναι αφιερωμένο στην «ιατρική περιοδοντολογία», ένα θέμα με συγκεκριμένες πτυχές που υπερβαίνουν τα όρια της ειδικότητάς μας. Για πολλά χρόνια, οι επιστήμες της ιατρικής και της οδοντιατρικής ακολουθούν παραδοσιακά παράλληλες πορείες. Όμως, στα όρια αυτού του γενικού πλαίσιου, παρατηρούνται τελευταία σημεία σημαντικής σύγκλεισης που απορρέουν από τις ενδείξεις που συνδέουν τα νοσήματα της στοματικής κοιλότητας, και ειδικά των περιοδοντικών νόσων, με τη συστηματική υγεία. Ο αποφασιστικός παράγοντας των πρόσφατων εξελίξεων είναι η θεαματική πρόοδος που σημειώθηκε στην κατανόηση των παθογενετικών μηχανισμών της περιοδοντικής φλεγμονής. Τα τελευταία επιστημονικά στοιχεία τεκμηριώνουν την άποψη ότι η φλεγμονή αποτελεί τον συνδετικό κρίκο ανάμεσα στις φαινομενικά διαφορετικές παθολογικές καταστάσεις.

Η περιοδοντική νόσος είναι μία μικροβιακή λοίμωξη που καθώς εξελίσσεται προκαλεί μία σειρά από καταστρεπτικές βλάβες γύρω από τα δόντια που περιλαμβάνουν την απώλεια συνδετικού ιστού, την απορρόφηση φατνιακού οστού, το σχηματισμό περιοδοντικών θυλάκων και αν η νόσος παραμείνει αθεράπευτη, την κινητικότητα και την απώλεια δοντιών. Η εξέλιξη της περιοδοντικής νόσου οφείλεται αφενός στην απευθείας δράση των περιοπαθογόνων μικροβίων και των ιδιαίτερα τοξικών βακτηριακών προϊόντων και αφετέρου στην ανοσιακή απάντηση του ξενιστή. Φαίνεται όμως, ότι η μικροβιακή δράση δεν περιορίζεται μόνο στους γειτονικούς ιστούς, αλλά μέσω της κυκλοφορίας του αίματος, τα βακτήρια και τα μικροβιακά προϊόντα προκαλούν την απελευθέρωση κυτοκινών, όπως της ιντερλευκίνης-6 και του ογκονεκρωτικού παράγοντα-α που με την σειρά τους ενεργοποιούν την αντίδραση οξείας φάσης και η όλη διαδικασία αποκτά συστηματικό χαρακτήρα.

Όπως συμβαίνει στα περισσότερα πεδία της επιστημονικής έρευνας, η συσχέτιση της περιοδοντικής νόσου με τα συστηματικά νοσήματα δεν είναι το ίδιο αποσαφηνισμένη σε όλες τις περιπτώσεις. Η ισχυρότερη συσχέτιση αναφέρεται σε πολυάριθμες μελέτες μεταξύ περιοδοντίτιδας και σακχαρώδη διαβήτη. Ο διαβήτης αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για την περιοδοντική νόσο, ενώ η αθεράπευτη περιοδοντίτιδα δυσχεραίνει το γλυκαιμικό έλεγχο του διαβητικού ασθενή. Χαρακτηριστικό στοιχείο της παρατηρούμενης συσχέτισης είναι ότι η περιοδοντίτιδα αναφέρεται ως η «έκτη επιπλοκή του διαβήτη». Μία άλλη συσχέτιση που τα τελευταία χρόνια έχει προκαλέσει έντονο ερευνητικό ενδιαφέρον είναι η σύνδεση μεταξύ περιοδοντικής φλεγμονής και καρδιαγγειακών νοσημάτων. Πολλές μελέτες αναφέρουν ότι συγκεκριμένα περιοπαθογόνα βακτήρια συμμετέχουν στους μηχανισμούς της αθηροσκλήρωσης η οποία οδηγεί σε καρδιαγγειακές νόσους. Επιδημιολογικές και κλινικές μελέτες έχουν συνδέσει επίσης την περιοδοντίτιδα με τις ανεπιθύμητες εκβάσεις της κύησης, αναφέροντας ότι οι έγκυες γυναίκες με περιοδοντίτιδα έχουν επταπλάσιες πιθανότητες να γεννήσουν πρόωρα και λιποβαρή νεογνά. Επιπλέον, η περιοδοντίτιδα έχει συσχετιστεί με την οστεοπόρωση, συγκεκριμένες αναπνευστικές παθήσεις και τη ρευματοειδή αρθρίτιδα, με την οποία φαίνεται ότι έχουν πολλές ομοιότητες στους μηχανισμούς ιστικής καταστροφής.

Τα μέχρι σήμερα διαθέσιμα δεδομένα δεν επαρκούν για να τεκμηριώσουν την ίδια ισχυρή συσχέτιση με όλες τις παθολογικές καταστάσεις και απαιτείται ακόμη σημαντική προσπάθεια για τη διατύπωση ασφαλών συμπερασμάτων. Ωστόσο, η θεραπεία των στοματικών παθήσεων και ειδικότερα η θεραπεία των περιοδοντικών νοσημάτων, αποτελεί από μόνη της ένα μέσο διατήρησης της στοματικής υγείας και του καλώς έχειν όλου του οργανισμού. Συνεπώς, η εξάλειψη της φλεγμονής από την στοματική κοιλότητα θα πρέπει να αποτελεί βασικό και πρωταρχικό στόχο της θεραπευτικής μας προσέγγισης. Αν στα παραπάνω προσθέσουμε τις διαρκώς αυξανόμενες ενδείξεις της πιθανής επίδρασης της περιοδοντικής νόσου στη γενική υγεία, οφείλουμε να αντιληφθούμε ότι η διατήρηση της στοματικής υγείας αποτελεί αδήριτη ανάγκη και όχι απλά το μέσο για την διατήρηση ενός ελκυστικού χαμόγελου, όπως με αφέλεια τείνει να καθιερωθεί. Ο οδοντίατρος αναλαμβάνει ένα σημαντικό μερίδιο της ευθύνης για τη γενική υγεία του ασθενή και τα προγράμματα σπουδών θα πρέπει να προσαρμοστούν για την αποτελεσματική προετοιμασία των μελλοντικών οδοντιάτρων με στόχο την αντιμετώπιση του ασθενή της ιατρικής περιοδοντολογίας. Από την άλλη πλευρά, οι ασθενείς θα πρέπει να ενημερώνονται για τη συσχέτιση μεταξύ περιοδοντίτιδας και φλεγμονωδών παθήσεων και για τα πιθανά επιπλέον οφέλη της περιοδοντικής θεραπείας στη συστηματική υγεία.

Αναμφίβολα, υπάρχουν ακόμη πολλά που πρέπει να διευκρινιστούν στη σχέση μεταξύ στοματικής και γενικής υγείας. Η ιατρική περιοδοντολογία θα αμφισβητήσει την παραδοσιακή προσέγγιση του ασθενή και ίσως τροποποιήσει την εξάσκηση της περιοδοντολογίας. Οι διαθέσιμες θεραπευτικές μέθοδοι μπορεί να είναι ή να μην είναι αποτελεσματικές στον έλεγχο του συστηματικού φλεγμονώδους φορτίου και στην μείωση του κινδύνου για συστηματικές νόσους. Θα πρέπει να προταθούν οδηγίες αντιμετώπισης των στοματικών λοιμώξεων με στόχο τη θωράκιση της συστηματικής υγείας σε άτομα υψηλού κινδύνου. Επίσης, θα πρέπει να εδραιωθούν ρεαλιστικά θεραπευτικά αποτελέσματα μετά τη θεραπεία της ιατρικής περιοδοντολογίας. Η περιοδοντίτιδα ίσως συμπεριληφθεί στις ιατρικές φυσικές εξετάσεις και η θεραπεία της ίσως γίνει αναγκαία ιατρική πράξη.

Πιστεύουμε ότι στο 20ο τεύχος των Περιοδοντολογικών Αναλέκτων θα βρείτε όλες τις σύγχρονες απόψεις για την ιατρική περιοδοντολογία, διατυπωμένες από διακεκριμένους συναδέλφους. Ευχαριστούμε θερμά όλους τους προσκεκλημένους συγγραφείς για την ανεκτίμητη συμμετοχή τους και την υποστήριξη στην Ελληνική Περιοδοντολογική Εταιρεία. Επιπλέον, είναι η πρώτη ευκαιρία για να εκφράσουμε την ειλικρινή εκτίμηση μας σε όλα τα μέλη της Επιτροπής Κριτών που υπομονετικά έχουν αναλάβει το ζωτικό έργο της κρίσης των χειρόγραφων που υποβάλλονται στο περιοδικό. Τέλος, ευχαριστούμε το νέο Επιστημονικό Εκδότη των Περιοδοντολογικών Αναλέκτων που ανέλαβε την ευθύνη της πρώτης δίγλωσσης έκδοσης αλλά και για τις γενικότερες προσπάθειές του για την είσοδο της επίσημης έκδοσης της Ελληνικής Περιοδοντολογικής Εταιρείας στο σύγχρονο, διεθνές, ανταγωνιστικό και συνεχώς εξελισσόμενο περιβάλλον των επιστημονικών εκδόσεων.